ลองสมมติดูว่า เรากำลังแวะเติมน้ำมันที่สถานีบริการน้ำมันประจำ แล้วสังเกตเห็นตัวเลขราคาพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วภายในเวลาไม่นานนัก คำถามแรกที่แวบเข้ามาในความคิดคงจะเป็น "ทำไมราคามันโหดร้ายขนาดนี้?" และเมื่อได้รับข้อมูลเพิ่มเติมว่า "แหล่งพลังงานหลักมาจากทวีปยุโรป ไม่ใช่จากตะวันออกกลาง" คำถามที่ตามมาก็คือ "แล้วถ้าประเทศฝั่งยุโรปยังขุดเจาะได้ตามปกติ ทำไมเรายังต้องจ่ายแพงขึ้น?"
นี่คือข้อสงสัยที่กำลังก้องอยู่ในใจประชาชนทั่วโลก รวมถึงในหลายๆ ประเทศในยุโรปที่กำลังรับมือกับปัญหานี้อย่างสาหัส และคำตอบของมันไม่ได้เป็นแค่เรื่องของ "น้ำมัน" แต่มันคือ บทเรียนเศรษฐศาสตร์ระดับโลก ที่คนทำธุรกิจสมัยนี้ ผู้ประกอบการ และคนทำงานยุคนี้จำเป็นต้องเข้าใจอย่างถ่องแท้ เพราะมันสะท้อนการทำงานของโลกาภิวัตน์ ที่จะส่งผลกระทบต่อทุกการตัดสินใจทางธุรกิจของคุณในอนาคต
เรื่องเข้าใจผิดสุดอันตราย: "น้ำมันท้องถิ่น" ไม่มีอยู่จริงในระบบเศรษฐกิจสากล
หลายคนมักคิดว่า หากประเทศของเราซื้อน้ำมันจากแหล่งใด ราคาก็ควรจะขึ้นอยู่กับแหล่งที่มานั้น เปรียบเสมือนตอนที่เราซื้อพืชผลจากชาวนาในจังหวัดใกล้ๆ ราคาก็ไม่ควรจะกระเทือนถ้าเกิดภัยแล้งในอีกซีกโลกหนึ่ง
แต่นี่คือความเชื่อที่ผิดพลาดอย่างมหันต์
ระบบค้าน้ำมันสากลไม่ได้ทำงานแบบนั้น มันทำงานบนหลักการของ "One Global Market" หรือที่เรียกว่า Global Commodity Market หมายความว่า ไม่ว่าน้ำมันจะถูกผลิตจากทะเลเหนือ ทะเลทรายในตะวันออกกลาง หรือป่าฝนในอเมริกาใต้ ราคาของมันถูกกำหนดโดย อุปสงค์และอุปทานในระดับโลก ไม่ใช่ในระดับท้องถิ่น
- เปรียบเทียบให้เห็นภาพ: ถ้าโลกใบนี้คือถังน้ำขนาดใหญ่ที่เต็มไปด้วยน้ำมัน ไม่ว่าใครจะตักออกจากมุมไหน ปริมาณน้ำมันโดยรวมก็จะลดลงเท่ากัน
- เมื่อเกิดวิกฤต: ดังนั้นถ้ามีเหตุการณ์ใดปิดท่อส่งน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลกพร้อมกัน ทุกคนที่ยืนรอบสระก็จะได้รับผลกระทบอย่างถ้วนหน้า
นี่คือสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับ Strait of Hormuz ในปัจจุบัน
ช่องแคบฮอร์มุซ - หัวใจของเศรษฐกิจพลังงานโลก
ก่อนหน้าที่จะมีความตึงเครียดครั้งล่าสุดในตะวันออกกลาง ประมาณ ร้อยละ 20 ของน้ำมันโลกถูกขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางลำเลียงที่แคบที่สุดและมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์มากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก
เมื่อช่องแคบนี้ถูกจำกัดการเข้าออกต่อเรือบรรทุกน้ำมัน หมายความว่าน้ำมันโลกหายไปทันที 20% จากระบบ
และนี่คือจุดที่บางคนอาจคาดไม่ถึง - แม้ว่าไอร์แลนด์ (และหลายประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ด้วย) จะไม่ได้พึ่งพาช่องแคบฮอร์มุซเป็นหลัก แต่ประเทศอื่นๆ โดยเฉพาะในเอเชีย เช่น มหาอำนาจในเอเชียอย่างจีน อินเดีย และญี่ปุ่น พึ่งพาเส้นทางนี้เป็นชีวิตจิตใจ
เมื่อประเทศเหล่านี้ไม่สามารถรับน้ำมันจากผู้ผลิตหลักได้ พวกเขาจะทำอย่างไร? สิ่งที่เกิดขึ้นคือ พวกเขาต้องกว้านซื้อจากแหล่งสำรองอื่น และที่อื่นที่ว่านั้นก็คือแหล่งผลิตในยุโรป ที่ประเทศอย่างไอร์แลนด์เคยซื้อในราคาคุ้มค่ามาตลอด
ผลลัพธ์ก็คือ ลิงก์อ้างอิง จู่ๆ ประเทศในยุโรปก็ต้องประมูลสู้กับประเทศยักษ์ใหญ่เศรษฐกิจในการประมูลน้ำมันที่อยู่ใกล้บ้านตัวเอง และเมื่อมีผู้ซื้อมากขึ้นแต่ปริมาณน้ำมันเท่าเดิม ราคาก็ต้องพุ่งขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
- ราคาน้ำมันดิบเบรนต์ (Brent Crude) ซึ่งเป็นมาตรฐานราคาน้ำมันที่ใช้กันทั่วโลก ในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์อยู่ที่ประมาณ ราวๆ 72 เหรียญสหรัฐ
- แต่หลังจากเกิดการรบกวนในด้านซัพพลายเชนและสงครามที่ตึงเครียด ราคาก็พุ่งทะลุ 100 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล อย่างรวดเร็ว
บทเรียนแรกสำหรับนักธุรกิจรุ่นใหม่ - "ภัยเงียบในธุรกิจ" คือความเสี่ยงที่น่ากลัวที่สุด
สิ่งที่นักธุรกิจรุ่นใหม่ต้องเรียนรู้จากสถานการณ์นี้คือ "Supply Chain" หรือเครือข่ายการผลิตและจัดส่งสินค้าของคุณ ไม่ได้จบแค่ที่คู่ค้าที่คุณติดต่อโดยตรง
ถ้าคุณเปิดร้านอาหาร คุณอาจจะคิดว่าต้นทุนของคุณขึ้นอยู่กับค่าวัตถุดิบหน้าร้าน แต่ความจริงคือ ราคาผักทุกใบในจานของลูกค้า มีความสัมพันธ์กับวิกฤตพลังงานโลก เพราะค่าปุ๋ยเคมีและการจัดส่ง ทั้งหมดล้วนเป็นพลังงานทั้งสิ้น
นี่คือสิ่งที่เรียกว่า "จุดอ่อนที่มองไม่เห็น" ในระบบเศรษฐกิจสมัยใหม่ คุณอาจคิดว่าธุรกิจของคุณปลอดภัย เพราะคุณซื้อจากผู้ผลิตในประเทศ แต่เมื่อเกิดวิกฤตในระดับโลก ผู้ผลิตในประเทศของคุณก็จะผลักภาระต้นทุนมาให้คุณอยู่ดี
- สิ่งที่ต้องไฮไลท์: ในโลกธุรกิจไร้พรมแดน ไม่มีธุรกิจไหน "อยู่คนเดียว" ได้อย่างแท้จริง
- ทุกธุรกิจคือส่วนหนึ่งของเครือข่ายที่ซับซ้อนขึ้น
- และสิ่งที่เกิดขึ้นในส่วนหนึ่งของโลก จะส่งแรงกระเพื่อมมาถึงคุณไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง
ทำไมภาครัฐไม่อุ้มราคาน้ำมันให้สุดทาง?
อีกหนึ่งประเด็นยอดฮิตคือ ในเมื่อกว่าครึ่งหนึ่งของราคาน้ำมันที่เราจ่ายเป็น ภาษีของรัฐ ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดภาษีลงเพื่อช่วยเหลือประชาชน?
ในกรณีของไอร์แลนด์ ตั้งแต่เกิดสถานการณ์ในปลายเดือนกุมภาพันธ์ รัฐบาลได้ลดภาษีน้ำมันดีเซลลงรวม ประมาณ 32 เซนต์ และน้ำมันเบนซินลง 27 เซนต์ต่อลิตร ซึ่งใช้งบประมาณรวมถึง 750 ล้านยูโร
ฟังดูเหมือนเยอะ แต่ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดมากกว่านี้ในเมื่อมีงบประมาณเกินดุลตั้งมหาศาล?
คำตอบคือ "ทุกการตัดสินใจทางการเงินมีต้นทุนของมัน" หรือที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า "Opportunity Cost"
ถ้ารัฐบาลเอาเงินไปลดภาษีน้ำมันมากกว่านี้ ก็แปลว่าต้องตัดงบมาจากที่อื่น เช่น การลดภาษีเงินได้ที่วางแผนไว้ในเดือนตุลาคม หรืองบรักษาพยาบาลและการศึกษา
นอกจากนี้ ตัวเลขเงินเกินดุล 9.2 พันล้านยูโร ที่ดูเหมือนจะมหาศาล แท้จริงแล้วส่วนใหญ่มาจากภาษีนิติบุคคลที่มีความผันผวนสูงมาก ไม่มีใครรับประกันได้ว่าปีหน้าจะยังมีรายได้แบบนี้อยู่อีก
- บทเรียนที่สองสำหรับนักธุรกิจ: เมื่อคุณบริหารเงินสด ไม่ว่าจะเป็นเงินส่วนตัวหรือเงินของบริษัท
- อย่าใช้จ่ายตามตัวเลขที่เห็นในบัญชี ณ ปัจจุบันแค่ชั่วคราว
- ต้องคิดถึง "เสถียรภาพ" ของรายได้ด้วยว่ามันยั่งยืนแค่ไหน
- รายได้ที่มาจากแหล่งเดียวและผันผวนสูง ไม่ใช่รายได้ที่คุณควรนำไปวางแผนการใช้จ่ายระยะยาว
พ่อค้าน้ำมันฟันกำไรเกินควรจริงไหม?
อีกหนึ่งประเด็นที่มักจะเป็นประเด็นร้อนในยามที่ราคาน้ำมันพุ่งสูงคือ ข้อกล่าวหาที่ว่า ปั๊มน้ำมันแอบขึ้นราคาเอาเปรียบประชาชน
ในกรณีของไอร์แลนด์ ราคาน้ำมันดีเซลกระโดดจาก ประมาณหนึ่งจุดเจ็ดยูโร ไปเป็น สองจุดสามยูโร ภายในเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์ ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าสงสัยและสมเหตุสมผลที่จะมีการตรวจสอบ
องค์กรอิสระด้านผู้บริโภคของไอร์แลนด์ได้เข้าไปตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างละเอียด และผลการสอบสวนพบว่า ไม่มีหลักฐาน ที่บ่งชี้ว่าผู้ค้าปลีกฉวยโอกาสจากสถานการณ์นี้
การวิเคราะห์ราคาขายส่ง (ซึ่งเป็นราคาที่ปั๊มน้ำมันต้องจ่ายเอง) แสดงให้เห็นว่าการพุ่งขึ้นของราคาขายส่งสอดคล้องกับราคาที่ผู้บริโภคจ่ายที่ปั๊ม หมายความว่า ผู้ค้าปลีกแค่ ไม่ได้รับกำไรส่วนเกิน
- หลักคิดในการบริหารวิกฤต: ในยามวิกฤต อย่ากระโดดเข้าไปกล่าวหาใครโดยไม่มีข้อมูล
- แต่จงเรียนรู้ที่จะ "ทำความเข้าใจต้นทุนที่แท้จริงแทนการใช้เพียงอารมณ์" สองอย่างนี้คนละเรื่องกัน
- ถ้าคุณเป็นเจ้าของธุรกิจ ในช่วงที่ต้นทุนของคุณสูงขึ้น คุณมีสิทธิ์ปรับราคาขายให้สอดคล้องกับต้นทุน
- แต่สิ่งที่ต้องระวังคือ การชี้แจงกับลูกค้าอย่างตรงไปตรงมา
- ต้องอธิบายเหตุผลของการปรับราคาให้ชัดเจน แสดงให้เห็นว่าคุณก็ได้รับผลกระทบเช่นกัน เพื่อรักษา Brand Loyalty